ویژگیهای شخصیتی مدعیان دروغین

۱- اختلال روانی، که اصطلاحاً «سایکوز تحمیلی» نامیده میشود. در این حال، فرد چنان با قاطعیّت راجع به ادّعای خود سخن میگوید که افرادِ دارای روحیّهی منفعل، به سرعت تحت تأثیر او قرار میگیرند و ممکن است حاضر شوند فداکاریهای بسیار چشم گیر و قابل توجّهی برای رسیدن به اهداف وی انجام دهند.

۲- خودکم بینی و حقارت: افرادی که در کودکی دچار کمبود یا محرومیّتی بودهاند، در بزرگسالی به دنبال جبران آن هستند. این عقده میتواند منجر به نوعی «خود شیفتگی» شود. تجلّی اجتماعی این عقیده آن است که افراد خودشیفته، جامعه را به دنبال اهداف بزرگ و تخیّلی خود میکشند. مثلاً میگویند: ما باید قدرت مطلق باشیم؛ همه باید سپاسگزار ما باشند. امام صادق (علیه السّلام) میفرماید: «ما من رجل تکبر او تجبّر الا لذله وجدها فی نفسه؛ هیچ فردی به تکبر آلوده نمیشود مگر به خاطر ذلت و حقارتی که در خود احساس میکند.»

۳-افراط و تفریط: یکی از زمینههای شخصیّتی مدّعیان دروغین، رفتار خلوتجویانه و انزواطلبانهی آنهاست. از آنجا که پیامبران و اؤلیای الهی دورانی را به خلوت و راز و نیاز پرداختهاند، این اعمال مدّعیان، که تنها شباهت صوری با رفتار اؤلیای الهی دارد، میتواند عامل فریب مردم باشد.

۴- ایجاد جذّابیتهای فردی و گروهی و کارِ تشکیلاتی: استفاده از جهالت افراد و بیخبر نگاه داشتن آنها از روند فعالیّتهای خاصّ مدعیان و فرقههاست؛ به این صورت که یکی از اعضای قدیم و اصلی از فرقهها یا وابستگان مدّعی، با معاشرت با فرد مورد نظر او را جذب میکند و عضو جدید تا مدّتی نمیداند که چه میکند و به کجا میرود. از طرفی افراد آسیب پذیر کسانی هستند که با مشکلات یا بنبستهای زندگی رو به رو هستند و فرصت تمرکز برای درک حیلههای فرقهها و مدّعیان را ندارند. قدرت فوق العادهی رهبران یا سردمداران در گروههای فرقهای چنان است که عموماً با اِعمال قدرت خاصّ در کنترل منابع مادی و انسانی، افراد را مسحور خود میکنند.