روشهای پاسخ به شبهات

فرق پرسش و شبهه

در پرسش به دنبال حق هستیم ولیدر شبهه هدف، گمراه کردن دیگران است. شبهه همراه با ابهام و اجمال و مخلوطی از حقّو باطل بیان است.

هدف از پاسخگویی به شبهه:

۱- پاسخ دادن به پرسش مخاطب واقناع علمی

۲- روشنگری و رفع ابهام

اصول و مبانی بحث و گفتگو:

۱- حقمحوری

۲- عقلمداری و علممداری: إِنَّاأَنزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِیًّالَّعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ(یوسف: ٢)وَمَا یَتَّبِعُ أَکْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لَا یُغْنِی مِنَالْحَقِّ شَیْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ بِمَا یَفْعَلُونَ(یونس: ٣٦)

۳- اخلاقمداری

اصول بحث علمی:

۱- محقّقانه باشد

۲- منصفانه باشد

۳- مؤدّبانه باشد

۴- در پی نیّتخوانی نباشد

روش علمی در دفع شبهات:

۱- توجّه به نکات مثبت شبههکنندهو متن او

۲- تبارشناسی شبهه(کتب، مقالات،مذاهب و ادیان)و بیان سیر تطوّر و ریشههای آن که باعث شکسته شدن ابهّت شبهه میشود.

۳- استخراج مبانی و پیشفرضهایشبهه(با ابطال مبانی شبهه، شبهه باطل میشود.)

۴- اعتبارسنجی منابع و مستنداتشبهه

۵- تحلیل شبهه: صغرا و کبراهایشبهه را جدا کنیم تا محلّ اختلاف روشن شود و سپس به پاسخ آنها بپردازیم.

۶- جواب نقضی و حلّی: در جوابنقضی به مطالبی اشاره میشود که بر اساس مواضع خصم باطل میشود و جواب حلّی، پاسخواقعی اشکال است.

۷- توجّه به لوازم و نتایج شبهه

نکات تکمیلی در پاسخ به شبهات:

۱- هر شبهه و پرسش ممکن است پاسخهایمتعدّد داشته باشد و به یک پاسخ اکتفا نشود.

۲- دین و قرآن حقّ است و شبههحتماً پاسخ دارد گر چه ممکن است ما به جواب نرسیم به علّت محدودیّت علم.

۳- شبهه در نظر مخاطبان سادهسازیشود و ابهّتآن شکسته شود(با بیان تاریخچه و تحلیل این به مبانی و سؤالات.

۴- از شاخه به شاخه پریدنشبههکننده جلوگیری شود.

۵- مقام اجرا از مقام اصول ومبانی جدا شود.

۶- فرق دفع(پاسخ) و رفع(جلوگیریاز ایجاد شبهه) شبهه را در نظر داشته باشیم.