سوگند به قلم و آنچه مینویسد!

و الْقَلَمِ وَ ما یَسْطُرُونَ»(سورهی قلم، آیهی ۱): سوگند به قلم و آنچه مینویسد.
«قلم» یعنی وسیلهی نوشتن، یا چیزی که میتوان با آن نگاشت. بیان دو گونه است: بیان زبان، و بیان قلم. بیان زبان با گذشت زمان کهنه مى شود و از بین مى رود، ولى بیان قلمها تا ابد باقى است!
البتّه مراد از قلم فقط قلمِ نویسندگان نیست. قلم آفرینش نیز مورد نظر است؛ چرا که در حدیث آمده است قلم اوّلین موجودى است که خدا آنرا آفرید.
قلم همان چیزى است که سرچشمهی پیدایش تمام تمدّنهاى انسانى، پیشرفت و تکامل علوم، بیدارى اندیشه ها، شکل گرفتن آیینها، و سرچشمهی هدایت و آگاهى بشر است، تا آنجا که دوران زندگى بشر را به دو دوران تقسیم مى کنند: دوران تاریخ و دوران قبل از تاریخ. دوران تاریخ بشر از زمانى شروع مى شود که خط اختراع شد، و انسان توانست ماجراى زندگى خود را بر صفحات نقش کند، و یا به تعبیر دیگر، دورانى است که انسان دست به قلم گردید، و از او ما یسطرون یادگار ماند. قلم حافظ علوم و دانشها، پاسدار افکار اندیشمندان، حلقهی اتّصال فکرى علما، پل ارتباطى گذشته و آیندهی بشر است! قلم انسانهائى را که جدا از هم، از نظر زمان و مکان، زندگى مى کنند پیوند مى دهد، گوئى همهی متفکّران بشر را در تمام طول تاریخ، و در تمام صفحهی روى زمین در یک کتابخانهی بزرگ جمع مى بینى! قلم رازدار بشر و خزانه دار علوم و جمع آورى کنندهی تجربیّات قرون و اعصار است و اگر قرآن به آن سوگند یاد مى کند به همین دلیل است زیرا همیشه سوگند به یک امر بسیار عظیم و پرارزش یاد مى شود.
عظمت این سوگند هنگامى آشکارتر مى شود که توجّه داشته باشیم آن روزى که این آیات نازل گشت، نویسنده و ارباب قلمى در محیط شبه جزیره وجود نداشت، و اگر کسانى مختصر سواد خواندن و نوشتن را داشتند تعداد آنها در کلّ سرزمین مکّه که مرکز عبادى و سیاسى و اقتصادى حجاز بود به بیست نفر نمى رسید.